Người kiên trì làm phim về “Người hát xẩm cuối cùng của thế kỷ”

(CNO)  Đặng Chung | 19:03 ngày 09/09/2016

Người kiên trì làm phim về “Người hát xẩm cuối cùng của thế kỷ”

Đạo diễn Lương Đình Dũng ngồi thưởng thức tiếng hát của nghệ nhân Hà Thị Cầu.

Dự định quay trong một tháng, nhưng rồi đến 2 năm và thêm nhiều năm nữa bộ phim tài liệu về nghệ nhân hát xẩm cuối cùng của Việt Nam mới hoàn thành. Đạo diễn Lương Đình Dũng gọi đó là những ngày làm phim “rất trong sáng”, lăn xả bao ngày nắng cũng như mưa, để lưu giữ lại những hình ảnh chân thật, sống động và giản dị nhất của người được ví là “báu vật sống” của quốc gia – nghệ nhân Hà Thị Cầu.

Quay vài năm, chỉ lấy 35 phút

Trong buổi gặp gỡ báo chí trước ngày ra mắt “Xẩm Đỏ” - vừa là phim, vừa là tư liệu quý về nghệ nhân hát xẩm Hà Thị Cầu, đạo diễn Lương Đình Dũng nói "cuộc đời cụ Cầu kể cũng lạ, cứ hư hư, thực thực”. Với tính cách sôi nổi vốn có, lại nói về người mình ngưỡng mộ và kính trọng, Lương Đình Dũng dẫn dụ người nghe về với xẩm, với nghệ thuật truyền thống, với cuộc đời của Người hát xẩm cuối cùng của thế kỷ và hành trình gian nan, nhưng đầy ắp kỷ niệm để “Xẩm Đỏ” ra đời.

Bắt đầu bấm máy từ năm 2008, từ lúc những thước phim đầu tiên vào đúng mùa hoa gạo đỏ, đến mùa hoa rụng, rồi lá xanh và thêm nhiều mùa như vậy nữa. Quay từ khi những con đường ở vùng Yên Mô, Ninh Bình còn trơn trượt, ổ gà, ổ voi và rồi thành những con đường nhựa đẹp trải dài nối liền xóm thôn. Lương Đình Dũng nói phim không có ngày đóng máy, chỉ đến khi nghệ nhân Hà Thị Cầu mãi mãi ra đi vào năm 2013 thì cả êkíp mới tạm dừng hành trình của mình.

ảnh 1
Nghệ nhân Hà Thị Cầu. 

Suốt những năm tháng đó, anh và các cộng sự đã lăn xả vác máy đi về giữa Hà Nội – Ninh Bình. Nếu không có niềm đam mê thực sự, không đủ lửa nhiệt tình và sự trân trọng với những đóng góp của nghệ nhân Hà Thị Cầu, thì có lẽ khán giả, người trẻ khó có cơ hội được thưởng thức những thước phim chân thật và sinh động đến vậy về người đàn bà đã dành cả đời giữ gìn một nét văn hóa dân gian của Việt Nam không toan tính.

"Một lần, tôi nghe thấy giọng hát của cụ Hà Thị Cầu và tôi đã bị ám ảnh. Tôi quyết định sẽ làm phim về cụ. Đó là một nhân vật rất đặc biệt. Và trong suốt nhiều năm, tôi đã ghi lại được 1.200 phút quay về cụ. Tôi không thể quay nhanh như những bộ phim tôi từng làm và cũng không thể sắp đặt vì cụ Hà Thị Cầu không thể diễn, nói đúng hơn nếu bảo cụ diễn cụ sẽ khó hát. Vậy nên mọi cảnh quay đều hết sức tự nhiên. Tôi không muốn nói nhiều về cuộc đời của cụ, mà muốn nói về sự gìn giữ tinh hoa về nghệ thuật hát xẩm của một nghệ nhân có tiếng hát quá đặc biệt này” - đạo diễn Lương Đình Dũng chia sẻ.

ảnh 2
Êkíp làm phim "Xẩm Đỏ". 

Từ hơn 1.200 phút quay, chắt đọng lại chỉ còn 35 phút, Lương Đình Dũng và cả êkíp đã phải đau đầu cân nhắc. Vì mỗi thước phim về cụ Hà Thị Cầu theo đạo diễn đều rất quý giá, cả êkíp đã mất rất nhiều công sức để ghi lại. Chính vì thế, Lương Đình Dũng dựng thêm một bản phim khác gồm 68 phút để người xem có thể được nghe nhiều hơn những bài hát của “báu vật làng xẩm”, để lưu giữ được nhiều hơn những khoảnh khắc giản dị nhất về cụ Hà Thị Cầu.

Được nhiều hơn mất

Để có được 35 phút quý giá trong “Xẩm Đỏ”, đạo diễn Lương Đình Dũng đã mất nhiều năm trời, ăn cùng cụ từng bữa cơm, chia sẻ từng câu chuyện. Có hôm kết thúc cảnh quay ở nhà cụ vào 2h đêm, rồi lại phi xe thẳng lên Yên Bái để quay một cảnh khác, rồi lại ngược về để tiếp tục quay cụ. Nhất là những ngày đó nghệ nhân đã hơn 90 tuổi, lúc hợp tác, lúc từ chối, lúc khóc, lúc cười, nhớ nhớ, quên quên theo căn bệnh tuổi già. Hơn 1 năm trước khi anh làm phim cụ còn khoẻ lắm, giọng hát trong trẻo và cao vút… Vậy mà thoáng cái đã về già. Tuy vậy, Lương Đình Dũng vẫn kiên quyết theo đuổi bởi lòng đam mê xẩm và quá “say” tiếng hát của cụ Hà Thị Cầu. Anh bảo mình được nhiều hơn mất.

Minh chứng cho điều mình nói, anh kể lại những kỷ niệm đáng nhớ khi bắt đầu làm phim: "Trong bộ phim này, chúng tôi mong muốn đặc tả một cách chân thực nhất về cuộc sống của cụ Cầu, do đó rất muốn có cảnh cụ Cầu ốm. Hôm trước vừa nghĩ vậy, hôm sau về cụ ốm thật, nằm liệt giường không ăn uống gì được. Cả đoàn quay xong cảnh cụ ốm sốt ruột vì sợ cụ ốm lâu, nói dở lỡ cụ đi thì dự án làm phim "Xẩm đỏ" coi như hết. Thế nhưng ngày hôm sau cả đoàn khi vừa bước vào cổng đã vô cùng ngạc nhiên khi thấy cụ khoẻ hẳn, ngồi bên hiên nhà chờ đoàn đến để đi quay tiếp. Một cảnh nữa cũng rất đáng nhớ đó là cảnh trời mưa. Cả đoàn làm phim phải dừng lại vì đạo cụ làm cảnh mưa giả dở quá, đang băn khoăn thì hôm sau trời lại mưa to, công việc lại được tiếp tục hoàn hảo theo đúng kế hoạch…

ảnh 3
Đạo diễn Lương Đình Dũng. 

Ngẫm lại một lúc, Lương Đình Dũng nói mình không mê nhạc trẻ, chỉ khi nghe cụ Cầu hát xẩm mới thực sự rung động, vì anh nhìn thấy đời và sự chuyển động của đời trong đó. Cũng vì thế mà vị đạo diễn sinh năm 1973 quyết định đặt tên cho phim là “Xẩm Đỏ”. “Khi phác họa hát xẩm bằng màu sắc thì tôi sẽ thiên về màu đỏ. Đó là màu của nước mắt, mồ hôi của những thân phận nghệ nhân hát xẩm khốn khó, nhưng đầy nhiệt huyết để lưu giữ nghệ thuật cổ truyền" – Lương Đình Dũng nói.

Có điều tâm huyết là vậy, mà mãi tới nay đạo diễn mới “chịu” để phim ra mắt khán giả. Anh tâm sự: “Tôi thấy buồn vì chẳng có cơ quan văn hoá nào hỏi về phim của cụ, nó không phải là cá nhân mà nó là một môn nghệ thuật đậm chất Việt, nó có tính giáo dục cao. Ít ra nó cũng là những tư liệu quý về môn nghệ thuật này. Tôi cứ lần lữa mãi cho đến khi các bạn trẻ yêu xẩm động viên, cũng như hối thúc. Tôi quyết định phát hành đĩa để “Xẩm Đỏ” góp phần nào đó giúp khán giả yêu Xẩm hơn và trân trọng nhân cách đáng quý của nghệ nhân Hà Thị Cầu. Không biết đĩa có bán được không, chắc chắn sẽ không thể bù được những chi phí mà chúng tôi đã bỏ ra trong ngần ấy năm để quay và dựng những thước phim này. Nhưng đó sẽ là tư liệu quý và nếu bán được, tôi sẽ trích 50% số tiền đó để gửi tặng con cháu của nghệ nhân Hà Thị Cầu, 50% còn lại dành tặng những bạn trẻ có cuộc sống khó khăn nhưng vẫn say mê Xẩm, để mọi người có thêm động lực cùng gìn giữ nghệ thuật truyền thống”.

Vì mong muốn đó, “Xẩm Đỏ” chính thức được phát hành. Phim không có lời bình, giống như một sự độc diễn của nhân vật. Kết thúc phim, vẫn là giọng hát ai oán, réo rắt như chính cuộc đời cụ: "Dạt nước cánh bèo, bấy lâu nay dạt nước cánh bèo. Đã từng lưu lạc, đã từng lưu lạc để nhiều điều vất vả gian truân. Ông trời cao có thấu tình chăng. Đời người mấy lúc, gian truân mà già”…

Con người, theo thời gian sẽ không thể trẻ lại. Tiếng hát, sẽ mãi là vô hạn nếu được truyền đi. Với tư tưởng đó, thấm trong từng câu hát của cụ, đạo diễn Lương Đình Dũng đã kiên trì theo đuổi để tạo ra “Xẩm Đỏ” – tôn vinh và ca ngợi những đóng góp của người nghệ nhân trong việc phát triển và gìn giữ kho báu của nghệ thuật dân tộc.

Ý kiến bạn đọc

Binh nguyen (10/09/2016 17:54)

Cảm ơn anh rất nhiều! người như anh Dũng giờ hiếm lắm. Nhờ anh mà khán giả yêu xẩm có cơ hội được xem những thước phim chân thật, sống động về bà Hà Thị Cầu. Chúc anh có thêm nhiều tác phẩm ý nghĩa như vậy

    Trả lời

  Ý kiến của bạn:Vui lòng sử dụng tiếng Việt có dấu

Đọc nhiều nhất

Cô gái người Mông đầu tiên được Forbes Vietnam vinh danh

Cô gái người Mông đầu tiên được Forbes Vietnam vinh danh

Học hết lớp 3, trải qua những tháng ngày tuổi thơ cơ cực, sống nhờ vào những món quà, tấm bánh người dưới xuôi cho tặng, ít ai ngờ bằng nghị lực và tài năng, chị đã gây dựng và quản lý một doanh nghiệp xã hội, có thu nhập hàng tỉ đồng/năm. Không những thay đổi cuộc sống của chính mình, chị còn giúp đỡ cho rất nhiều trẻ em nơi núi rừng Tây Bắc có một tương lai tương sáng hơn. Chị là Tẩn Thị Su – người Mông đầu tiên vừa được Forbes Vietnam vinh danh là 1 trong 30 gương mặt dưới 30 tuổi nổi bật nhất năm 2016.